RETINOIDY
Wciąż niedoceniane i mało popularne w Polsce, są znane każdej dbającej o urodę Amerykance. Znane przede wszystkim jako leki na trądzik, w rzeczywistości mają o wiele szersze zastosowanie w medycynie. Warto by wiedzieć o nich więcej, gdyż są stosunkowo niedrogie, a przy odrobinie dyscypliny z pewnością uda Ci się włączyć je do swojej codziennej pielęgnacji.
CO TO JEST?
Pod nazwą retinoidy kryją się substancje będące naturalnymi bądź syntetycznymi pochodnymi witaminy A. Są to: tretinoina (kwas retinowy), retinol, formy estrowe (palmitynian, octan, maślan , fosforan retinylu) oraz inne formy syntetyczne (jak np. retinaldehyd na który patent ma koncern kosmetyczny Pierre Fabre). Najsilniejsza formą z wyżej wymienionych jest tretinoina, potem retinaldehyd, retinol. Za najsłabsze uważa się formy estrowe.
Historia badań nad retinoidami sięga początków XX wieku. Kwas trans-retinowy (tretinoina) był pierwszym zsyntezowanym retinoidem. Badania nad nim skoncentrowały się nad wykorzystaniem tretinoiny głównie do walki ze starzeniem i fotostarzeniem się skóry oraz w terapii trądziku. Tretinoina podrażnia naskórek, stymulując komórki skóry do wzrostu (podziału). W ten sposób, przyśpiesza odnowę komórkową skóry. Efekt ten jest szczególnie widoczny u osób cierpiących na trądzik. W czasie kuracji tretinoiną może wystąpić pogorszenie stanu skóry - "wysyp" krost i/lub łuszczenie się skóry - spowodowane "odkrywaniem&#quot; nowych warstw naskórka. Należy uzbroić się w cierpliwość i nie przerywać kuracji, ewentualnie zmniejszyć częstotliwość stosowania preparatu. Niezwykle ważne jest, aby w czasie kuracji retinoidowej chronić skórę wysokimi (min. spf 30) i fotostabilnymi filtrami przeciwsłonecznymi, gdyż retinoidy uwrażliwiają skórę na promieniowanie UV.
Ten sam mechanizm złuszczania naskórka powoduje, że tretinoina jest skuteczna w walce ze zmarszczkami, przebarwieniami posłonecznymi (fotostarzenie) czy bliznami (np. po trądziku). Efekty w zwalczaniu skutków fotostarzenia widoczne są po 4 tygodniach kuracji; przebarwień - po 6 do 8 tygodniach; zmarszczek - po około 3 miesiącach kuracji.
W latach 50-tych za pomocą syntezy uzyskano izotretinoinę (kwas 13-cis-retinowy). Izotretinoinę stosuję się głównie do leczenia przewlekłych postaci trądziku. Izotretinoina oraz tretinoina należą do retinoidów monoaromatycznych pierwszej generacji. Oznacza to, że są retinoidami nieselektywnymi (mają powinowactwo do receptorów RAR naskórkowych, skórnych i tkankowych) i dlatego właśnie mogą powodować podrażnienia, zaczerwienienia, łuszczenie, pieczenie. Nie należy łączyć ich z innymi środkami zawierającymi witaminę A.
Retinoidy monoaromatyczne drugiej generacji okazały się przełomem w leczeniu zaburzeń rogowacenia. Do tej grupy należą etretinat i acytretyna. Jak już wspomniałam - znalazły zastosowanie w leczeniu różnych rodzajów łuszczycy, "rybiej łuski" (ichthosis).
Adapalen, tazaroten oraz beksaroten należą do retinoidów poliaromatycznych trzeciej generacji, zwanych także arotinoidami. Są to retinoidy selektywne, a więc są lepiej tolerowane, nie powodują tak silnych podrażnień jak retinoidy I generacji. Siła ich działania przeciwzapalnego jest większa niż tretinoiny (np. adapalen).
Adapalen jest światło stabilnym retinoidem syntetycznym. Wpływa na różnicowanie komórek, rogowacenie i procesy zapalne, które w trądziku są nieprawidłowe. Nie powstrzymuje jednak łojotoku. Tazaroten wykazuje dużą skuteczność w leczeniu łuszczycy i nie powoduje uwrażliwienia na światło słoneczne. Natomiast beksaroten wykorzystywany jest w leczeniu skórnych postaci chłoniaka T-komórkowego.
Alitretinoina (kwas 9-cis-retinowy) została dopuszczona przez amerykańską FDA do leczenia schorzeń kojarzonych z zakażeniem wirusem HIV: mięsaka Kaposiego, wyprysków rąk czy łuszczycy. Alitretinoinę stosowano z sukcesem m.in. do zwalczania skutków fotostarzenia, przebarwień (melanoderma, plamy barwnikowe), zaniku skóry po steroidach, brodawek płaskich.
Retinol i retinaldehyd, prekursorzy kwasu retinoidowego, zaliczane są do grupy kosmeceutyków, ponieważ powodują znacznie mniej podrażnień niż tretinoina czy izotretinoina.
Retinoidy stosowane w praktyce klinicznej różnią się nie tylko zakresem skuteczności, ale i własnościami. Dlatego zawsze stosowanie retinoidów powinno być traktowane indywidualnie, a brak efektu leczniczego jednego retinoidu nie oznacza braku skuteczności innych. Co więcej, brak efektów ubocznych (zaczerwienienie, łuszczenie, pieczenie, "wysyp") nie oznacza, że lek nie działa.
JAK STOSOWAĆ W PRAKTYCE?
Retinoidy zewnętrzne powinno się aplikować na całą powierzchnię skóry raz dziennie - zawsze na noc, gdyż promienie UV powodują rozkład witaminy A. Preparat nanosimy na suchą skórę, co zminimalizuje ryzyko podrażnienia. Dobrze jest odczekać też kilkanaście minut po kąpieli czy prysznicu, aby upewnić się, że skóra nie jest rozgrzana i pory nie są otwarte - to także zminimalizuje ryzyko podrażnienia. Stosując retinoidy należy zwracać szczególną uwagę na reakcje skóry. W przypadku wystąpienia podrażnień, zaczerwienienia, pieczenia, swędzenia, łuszczenia - trzeba ograniczyć częstotliwość stosowania preparatu, wybrać lek o niższym stężeniu lub łagodniejszym podłożu. Co ważne, na początku nie stosujemy preparatu codziennie, zaczynamy od aplikacji co 3-4 dni i obserwujemy reakcje skóry. Jeśli podrażnienia się nie pojawią, możemy zwiększyć częstotliwość, ale zawsze należy pamiętać o solidnym nawilżaniu skóry. Najlepiej rozpocząć kurację od najniższych stężeń i najłagodniejszego podłoża - kremu. Retinoidy o podłożu żelowym czy też alkoholowym działają intensywniej, jednakże osoby mające cerę tłustą bądź mieszaną często preferują te podłoża nad kremowymi ze względu na mniejsze ryzyko zapchania porów.
CO ROBIĆ JEŚLI WYSTĄPIĄ PODRAŻNIENIA?
Mechanizm działania retinoidów powoduje, że skóra jest bardziej podatna na odwodnienie. Warto zapatrzyć się w krem nawilżający o prostym, nieskomplikowanym składzie - aby dodatkowo nie podrażniał skóry ani nie zapychał porów. Wybór kremów jest ogromny, warto popytać o nie w aptece. Do najpopularniejszych należą kremy z serii Hydrance Optimale od Avene, seria Hydraphase lub Toleriane od La Roche Posay, Xerial 5 od SVR, Hydracuivre od SVR, Nanobase lub Lipobase, Humektan, Physiogel, ale także oliwki dla niemowląt lub oleje zimno tłoczone. Dobrze sprawdzają się preparaty z wyciągiem z owsa (np. Exomega firmy A-Derma). Oliwki czy oleje mogą okazać się przydatne w przypadku intensywnego łuszczenia się skóry. Masaż oliwką pomoże usunąć suche i odstające skórki, a przy okazji mocno nawilży i odżywi skórę. Ewentualnie, możemy zrobić sobie delikatny peeling enzymatyczny (nigdy mechaniczny), np. z papainy, bromelaniny, ficyny.
Decydując się na retinoidy, trzeba pamiętać, że wszystkie inne kosmetyki, których używamy do codziennej pielęgnacji muszą być bardzo łagodne - dobrze sprawdzają się kosmetyki dla alergików czy niemowląt. I tak: żel do mycia twarzy nie powinien zawierać agresywnych detergentów, jak np. sodium laureth sulfate/sodium lauryl sulfate (SLS) ani tym bardziej alkoholu (alcohol denat.) Trzeba również uważać na kremy z witaminą C - jej wysokie stężenia mogą podrażniać skórę, choć nie jest to regułą. Podobnie jest z preparatami zawierającymi kwasy AHA czy BHA.
CZY KAŻDY MOŻE STOSOWAĆ RETINOIDY?
Retinoidy są zakazane dla kobiet w ciąży, planujących zajście w ciążę oraz karmiących piersią, ze względu na podejrzenia iż mogą przyczyniać się do powstawania wad rozwojowych płodu. Nie określono jeszcze dawki bezpiecznej dla płodu, jak również nie opisano uszkodzeń płodu w przypadkach kiedy to ojciec stosował doustną terapię retinoidową. Dlatego też antykoncepcja jest niezwykle ważna w przypadku terapii retinoidami (retinoidy I, II i III generacji).
Jedyną dozwoloną formą witaminy A dla kobiet starających się o dziecko, ciężarnych czy karmiących są formy estrowe (czyli np. popularny palmitynian retinylu, retinyl palmitate).
PREPARATY DOSTĘPNE NA RYNKU
Większość preparatów retinoidowych dostępnych na rynku polskim to preparaty na receptę. Są to np. Retin-A, IsotrexGel, Arretin, AtreDerm, Zorac. Retinaldehyd można znaleźć w produktach firmy Avene: Diroseal, Ystheal+, Elouage, Diacneal – wszystkie można kupić bez recepty.
Źródła:
1. Postępy Dermatologii i Alergologii, 4/2006, Bezpieczeństwo stosowania retinoidów
2. Medical Pharmacology, Retinoids - Overwiev, http://www.faculty.virginia.edu/rastinejad/ret.pdf
Autorka tekstu:
L_V - moderatorka forum biochemia urody
.jpg)
