Formaldehyd (INCI: Formaldehyde), aldehyd mrówkowy, to prosty związek chemiczny z grupy aldehydów, występujący w postaci bezbarwnego gazu o charakterystycznym, drażniącym zapachu. W kosmetyce stosowany jest jako konserwant i środek przeciwdrobnoustrojowy, zapobiegający rozwojowi bakterii, grzybów i drobnoustrojów w produkcie. Może być obecny jako składnik lub jako produkt uboczny uwalniany z innych substancji (tzw. donorów formaldehydu).
Formaldehyd wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze – skutecznie zabezpiecza kosmetyk przed skażeniem mikrobiologicznym. Jako konserwant formaldehyd przedłuża trwałość produktu, zwłaszcza w środowisku wodnym.
Ze względu na wysoką skuteczność był przez wiele lat powszechnie stosowany w kosmetykach, szczególnie w lakierach do paznokci, produktach do utwardzania paznokci i niektórych preparatach do pielęgnacji stóp.
Formaldehyd jest składnikiem kontrowersyjnym, ponieważ:
Z tych powodów jego stosowanie w kosmetykach jest obecnie mocno ograniczone. W nowoczesnych formułach rzadko używa się go bezpośrednio – częściej występuje w postaci donorów formaldehydu (np. DMDM Hydantoin, Imidazolidinyl Urea), które stopniowo uwalniają niewielkie ilości tej substancji.
Obecnie formaldehyd jako taki jest stosowany sporadycznie, głównie w:
Substancja silnie drażniąca i alergizująca, toksyczna i rakotwórcza. Już najmniejsze stężenia mogą doprowadzić do ciężkich chorób skórnych i nie tylko! Ma także destrukcyjny wpływ na środowisko naturalne. Istnieje również szereg innych substancji uwalniających formaldehyd. Oto niektóre z nich, o największym potencjale do uwalniania formaldehydu: Diazolidinyl Urea, Imidazolidinyl Urea, DMDM Hydantoin, Quaternium-15, 2-Bromo-2-Nitropropane-1,3-Diol (Bronopol), Sodium Hydroxymethylglycinate, Sodium Polynaphthalenesulfonate (SPN), Tosylamide/Formaldehyde Resin, Polyoxymethylene Urea, 5-Bromo-5-Nitro-1,3 Dioxane (Bronidox), Glyoxal, Methanol (Methyl Alcohol). Dopuszczalne stężenie w kosmetykach czystego formaldehydu: Max. 5% w produkcie do paznokci (przed użyciem należy ochronić skórki wokół paznokci substancją natłuszczającą, z solidnymi właściwościami okluzyjnymi), 0,1% w produkcie do higieny jamy ustnej i pielęgnacji ust oraz 0,2% w pozostałych kosmetykach. W kosmetykach, w których jego stężenie jest wyższe niż 0,5% producent ma obowiązek wyszczególnić ten składnik w wykazie INCI np. pogrubioną czcionką i opublikować na etykiecie produktu dodatkową informację, że produkt zawiera formaldehyd oraz podać jego stężenie w kosmetyku. Kosmetyków z tym składnikiem nie należy stosować na okolice oczu, ust, do higieny jamy ustnej, a także na uszkodzoną skórę. Nie powinien być stosowany w kosmetykach dla dzieci i kobiet w ciąży.