Kolagen (INCI: Collagen) to białko strukturalne, które naturalnie występuje w skórze, ścięgnach, kościach i innych tkankach łącznych organizmu. W kosmetykach wykorzystywany jest głównie kolagen pochodzenia zwierzęcego (np. z ryb lub bydła) lub jego hydrolizowana forma, łatwiejsza do wprowadzenia do formuł. Ze względu na dużą masę cząsteczkową, kolagen stosowany w produktach kosmetycznych działa głównie na powierzchni skóry.
W kosmetykach kolagen pełni przede wszystkim funkcję nawilżającą i kondycjonującą. Tworzy na powierzchni skóry film ochronny, który ogranicza utratę wody i poprawia jej elastyczność oraz miękkość. Wpływa również na poprawę struktury naskórka i wygładzenie drobnych nierówności. Hydrolizowany kolagen (Hydrolyzed Collagen) wnika nieco głębiej w warstwę rogową, co zwiększa jego efektywność nawilżającą.
Dzięki swoim właściwościom filmotwórczym kolagen znajduje zastosowanie także w produktach do włosów, gdzie pomaga wygładzać i wzmacniać strukturę włosa oraz zwiększać jego odporność na uszkodzenia. Jest często składnikiem kosmetyków anti-aging, ponieważ pomaga poprawić napięcie skóry i jej ogólny wygląd, choć nie wpływa bezpośrednio na syntezę kolagenu w skórze.
Kolagen jest składnikiem dobrze tolerowanym przez większość typów skóry, w tym suchą, dojrzałą i wrażliwą. Rzadko wywołuje reakcje alergiczne. W przypadku kolagenu pochodzenia zwierzęcego istnieje potencjalne ryzyko reakcji uczuleniowej u osób nadwrażliwych na białka zwierzęce, dlatego w razie wątpliwości zaleca się ostrożność. W kosmetykach naturalnych i wegańskich kolagen zwierzęcy bywa zastępowany syntetycznymi analogami lub kolagenem roślinnym (tzw. „roślinnym kolagenem”, który jest w rzeczywistości mieszaniną polisacharydów lub protein o podobnym działaniu filmotwórczym).
Kolagen wykorzystywany jest w wielu produktach pielęgnacyjnych, m.in.: